Дөнгөж эрийн цээнд хүрсэн Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэрийг төр тэтгэвэрт гаргах уу?

Монгол Улс 2050 он хүртэл хөгжих ерөнхий төлөвлөгөө гэх томоохон баримт бичиг бий. Уг баримт бичигт импортлогч улсаас экспортлогч улс болон хөгжих томоохон зорилт дэвшүүлсэн. Тэгвэл энэ зорилт цаасан дээрх уриа лоозон байдлаар үлдэх нь ээ. 

 Монгол Улсын амжиргааг залгуулдаг эх үүсвэрийн 90 гаруй хувь нь нүүрс, алт, зэс, төмрийн хүдэр. Гэвч Засгийн газрын хуудуутай шийдвэрээс үүдэн хүнд үйлдвэрүүд эхнээсээ ТЭГ зогсолт хийхэд хүрчээ. 

Тухайлбал, Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэр. Төр уг үйлдвэрийг авахдаа концесс эзэмшигч "Кью эс си" компани нь гэрээний үүргээ биелүүлээгүй, жилд 500 мянгаас доошгүй тонн хүчин чадал бүхий шууд ангижруулсан төмрийн үйлдвэр барих, “Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэр” ТӨХК-ийн хүчин чадлыг жилийн 300 мянган тоннд хүргэх өргөтгөл, шинэчлэл хийх, төмрийн хүдэр боловсруулж эцсийн бүтээгдэхүүн гаргах, зэрэг ажлыг хэрэгжүүлээгүй нь гэрээг цуцлах үндэслэл болсон гэж тайлбарласан.  Улмаар концессын гэрээ байгуулах тухай Засгийн газрын 2015 оны хоёрдугаар сарын 28-ны өдрийн 69 дүгээр тогтоолыг хүчингүй болгох шийдвэрийг өнгөрсөн дөрөвдүгээр сарын 13-ны  өдөр гарсан юм.

Тэгвэл эрх хүлээн авахаас өмнө нөхцөл байдал ямар байв. “Кью Эс Си” компани “Уул уурхай, металлургийн цогцолбор байгуулах” төслийн хүрээнд Хандгайт өртөөнөөс Төмөртэйн уурхай хүртэл 33.4 км урт төмөр зам болон ачиж, буулгах терминал барих ажлыг санхүүжүүлэх зориулалтаар 2014 онд Хөгжлийн банктай зээлийн гэрээ байгуулж, 2015 оны арванхоёрдугаар сард гэрээний нэмэлт, өөрчлөлтөөр 71.3 сая ам.доллар буюу 133 тэрбум төгрөгтэй дүйцэхүйц зээл авсан байдаг. Хуваарь ёсоор зээлээ төлсөөр 2018 оныг хүртэл 88 тэрбумыг нь барагдуулчихаад байв. Гэвч цар тахлын нөхцөл байдлаас үүдэн өнгөрсөн онуудад зээлийн төлөлтөд асуудал үүсэж эхэлжээ. Ийнхүү өнөөгийг яригдаж буй 191.2 тэрбумыг нэхэмжлэл үүсэж, "Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэр"-ийн эрхийг төр шилжүүлэн авсан байдаг. Энэ мөнгөний 80 гаруй тэрбум нь ханшийн зөрүүнээс үүссэн. Ийнхүү хэвийн үйл ажиллагаа нь явагдаж байсан үйлдвэр төрийн мэдэлд очсон. Үр дүнд өнөөдөр үйл ажиллагаа доголдож, бүтээгдэхүүний нийлүүлэлт тасалдаж, барилгын салбарт хүнд цохилт болж байна. 

Засгийн газар эрх шилжүүлэн авахдаа үйлдвэрийн удирдлага, менежментийг сайжруулж дотоодын төмөрлөгийн хэрэгцээг тодорхой хэмжээгээр хангах, үйлдвэрлэлийн ажлыг тогтмолжуулахад анхаарч ажиллах ам өгч байв. Тэгвэл өнөөдөр  Монгол Улсдаа хар төмөрлөгийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж буй хамгийн том компани үйл ажиллагаа нь доголдож эхэллээ. Барилдахаасаа таахалзах нь их гэдэг үгийг Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэрийн эрх шилжүүлэн авсан Засгийн газарт хандаж хэлэх хэрэгтэй болов уу?

 Монгол Улсын металлургийн салбарт анхдагч болох Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэр  20 гаруй жилийн түүхтэй. Хүнээр бол үйлдвэр  эрийн цээнд хүрлээ гэсэн үг. Энэ хугацаанд  Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэр нь Монгол Улсын Металлургийн цогцолбор үйлдвэр болж,  техник технологийн шинэчлэл хийн, нойтон аргаар хүдэр боловсруулах үйлдвэртэйгээр хөгжлийнхээ ид үед явж байв. Харин төр хувийн өмчийг хуу хамах төлөвлөгөөний ачаар тус үйлдвэр тэтгэвэртээ гарахад ойрхон байна.